İş Kazasında İşverenin Cezai Sorumluluğu
6331 sayılı Kanun’daki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin ihlali sonucunda meydana gelen iş kazalarında işveren ve vekilleri taksirle öldürme veya yaralama suçlarından sorumlu tutulabilir.
İş kazaları, çalışma hayatının en ağır sonuçlar doğuran olaylarındandır. Bir iş kazası, kazazede ve ailesi için telafisi imkânsız kayıplara yol açarken, işveren bakımından da ciddi hukuki ve cezai sorumluluklar doğurur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin bu alandaki yükümlülüklerini ayrıntılı biçimde düzenlemiş; bu yükümlülüklerin ihlali, Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumluluğa da neden olabilmektedir.
İşverenin Genel Yükümlülüğü
6331 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük meslekî risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri ile uygun organizasyonun yapılmasını kapsar. İşveren risk değerlendirmesi yapmak ve gerekli koruyucu önlemleri almak zorundadır. Bu yükümlülük yalnızca fiziki tehlikelerle sınırlı olmayıp, psikososyal riskler, ergonomik sorunlar, kimyasal maruziyet ve iş ekipmanlarının düzenli kontrolü ile bakımını da kapsar.
Cezai Sorumluluğun Doğması
Kanunda tanımlanan yükümlülüklerin ihlali sonucunda iş kazası meydana gelirse, işveren veya işveren vekilleri taksirle yaralama (TCK m.89) veya taksirle öldürme (TCK m.85) suçlarından yargılanabilir. Burada işverenin cezai sorumluluğu, kusuruna dayanır; yani alınması gereken önlemlerin alınmaması ile kaza arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
Sorumluluğun Devredilemezliği
İşverenin iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya ortak sağlık ve güvenlik birimi gibi hizmetlerden yararlanması, onun sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kanun, işverenin bu yükümlülükleri bizzat yerine getirmesini beklemekte; organizasyon içinde görev dağılımı yapılmış olsa dahi işverenin denetim yükümlülüğünü sürdürmesini aramaktadır. Bununla birlikte görevini ihmal eden iş güvenliği uzmanı da kendi kusuru oranında sorumlu tutulabilir.
Kusur Dağılımı
- İşverenin risk değerlendirmesi yapıp yapmadığı ve gerekli önlemleri alıp almadığı,
- Çalışana gerekli eğitimin verilip verilmediği,
- Kişisel koruyucu donanımın sağlanıp kullanımının denetlenip denetlenmediği,
- İş güvenliği uzmanının tespit ve önerilerinin uygulanıp uygulanmadığı,
- Çalışanın talimatlara aykırı davranıp davranmadığı.
Bu hususların her biri, kusur oranının belirlenmesinde ve dolayısıyla cezanın miktarında belirleyicidir.
Asıl İşveren ve Alt İşveren
Alt işverenlik ilişkisinin bulunduğu iş yerlerinde, asıl işveren ile alt işverenin sorumlulukları ayrı ayrı değerlendirilir. Alt işveren kendi çalışanlarının güvenliğinden sorumlu olmakla birlikte, asıl işverenin de iş yerinin genel güvenliğini sağlama ve alt işvereni denetleme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazasında işveren hangi suçtan sorumlu olur?
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine aykırılık sonucunda ölüm veya yaralanma meydana gelmişse TCK m.85 uyarınca taksirle öldürme veya TCK m.89 uyarınca taksirle yaralama suçlarından sorumlu tutulabilir.
İşverenin temel yükümlülüğü nedir?
6331 sayılı Kanun m.4 uyarınca işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.
İş güvenliği uzmanı tutmak işvereni sorumluluktan kurtarır mı?
Hayır. 6331 sayılı Kanun uyarınca işverenin iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak için uzman görevlendirmesi, onun sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Çalışanın kendi kusuru varsa ne olur?
Çalışanın da kusuru varsa kusur dağılımı yapılır ve işverenin cezası kendi kusur oranına göre belirlenir.
Alt işveren ve asıl işverenin sorumluluğu nasıl belirlenir?
Her biri kendi yükümlülükleri ve kusuru oranında sorumlu tutulur; asıl işverenin denetim yükümlülüğü de ayrıca değerlendirilir.
İş Kazası Nedeniyle Ceza Soruşturması mı Başlatıldı?
İş kazası dosyalarında kusurun işveren, iş güvenliği uzmanı ve çalışan arasında doğru dağıtılması cezayı belirler; işveren veya kazazede yakını olarak süreci birlikte yönetelim.