İstifaya Zorlanan Pilot ve Kabin Memurunun Hakları

Hava iş hukukunda sıkça karşılaşılan bir tablo, havayolu firmasının fesih yoluna gitmek yerine çalışanı istifaya zorlamasıdır. Bu yolla firma, feshin hukuki sonuçlarından ve tazminat yükünden kurtulmayı amaçlar. Ne var ki görünüşte çalışanın iradesine dayanan her istifa, hukuken de istifa olarak nitelendirilmez.

İstifa ve İrade Fesadı

İstifa, çalışanın hizmet sözleşmesini kendi iradesiyle sona erdirmesidir. Bu irade beyanının geçerli olabilmesi için serbest ve sakatlanmamış olması gerekir. Korkutma, baskı veya yanıltma yoluyla alınan istifa dilekçeleri, Türk Borçlar Kanunu’nun irade sakatlığına ilişkin hükümleri çerçevesinde tartışmaya açıktır. Uygulamada çalışanın amirlerinin odasına çağrılarak hazır metin üzerinde imza vermeye zorlandığı, aksi hâlde disiplin soruşturması veya olumsuz sicil tehdidiyle karşılaştığı vakalarla sıkça karşılaşılmaktadır.

Görünüşte İstifa, Gerçekte Haklı Fesih

Çalışanın istifası, işverenin ücreti ödememesi, çalışma şartlarını esaslı şekilde değiştirmesi veya mobbing uygulaması gibi sözleşmeye aykırı davranışlarına dayanıyorsa, bu istifa gerçekte haklı sebeple fesih niteliğindedir. Yargıtay da dilekçenin başlığına değil, feshin gerçek sebebine bakmaktadır. Bu itibarla dilekçede yalnızca istifa ettiğinin belirtilmesi değil, feshe yol açan sebeplerin açıkça sayılması, ileride tazminat talebinin dayanağını teşkil eder.

İbraname Meselesi

İstifa sürecinde çalışanlara çoğu zaman tüm alacaklarını aldıklarını beyan eden ibranameler de imzalatılmaktadır. Türk Borçlar Kanunu, işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerliliğini sıkı şartlara bağlamıştır. İbranamenin yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden itibaren belirli bir süre geçtikten sonra yapılması, alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin banka aracılığıyla gerçek miktarda yapılması aranmaktadır. Bu şartları taşımayan ibranameler çalışanın haklarını ortadan kaldırmaz.

Delillerin Muhafazası

İstifaya zorlama iddialarında ispat yükü çoğunlukla çalışan üzerindedir. Bu sebeple baskının yaşandığı görüşmelere ilişkin yazışmalar, aynı dönemde benzer muameleye maruz kalan çalışma arkadaşlarının bilgileri, uçuş programlarındaki ani değişiklikler ve disiplin tehditleri özenle muhafaza edilmelidir. Toplu biçimde ve aynı metinle alınan istifa dilekçeleri, iradenin serbest olmadığına dair önemli bir karinedir.

Netice

İstifaya zorlanan bir pilot veya kabin memuru, telaşla dilekçe imzalamak yerine önce hukuki durumunu değerlendirmelidir. Zira bir kez yöneltilen fesih beyanı kural olarak geri alınamaz. Doğru gerekçeyle ve doğru usulle yapılmış bir fesih ise kıdem veya makul tazminat haklarının korunmasını sağlar.