Günde Yedi Buçuk Saat Çalışılması Gereken İşler ve Fazla Mesai
Sağlık kuralları bakımından günde yedi buçuk saat veya daha az çalışılması gereken işlerde bu süreyi aşan her çalışma, haftalık kırk beş saat sınırı aşılmasa dahi doğrudan fazla çalışmadır.
İş Kanunu’nun genel kuralı, haftalık çalışma süresinin en çok kırk beş saat olmasıdır. Ne var ki bazı işler, doğası gereği işçinin sağlığı üzerinde ağır etkiler doğurduğundan, kanun koyucu bu işler bakımından daha kısa çalışma süreleri öngörmüştür. Bu işlerde fazla çalışmanın hesabı, genel kuraldan farklı bir yöntemle yapılır.
Yasal Düzenleme
İş Kanunu’nun 63. maddesine dayanılarak çıkarılan Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik, sağlık riski yüksek işlerde günlük çalışma süresinin yedi buçuk saat veya daha az olmasını öngörmektedir. Yönetmeliğin 4. maddesi günde yedi buçuk saat çalışılacak işleri, 5. maddesi ise daha kısa süre çalışılması gereken işleri ve bu işlerdeki günlük azami süreleri belirlemektedir.
Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2014/37482 E., 2016/9246 K. sayılı kararında, Yönetmelik hükümleri dikkate alınarak şu tespit yapılmıştır: Günde yedi buçuk saat çalışılması gereken işlerde çalışan işçinin yedi buçuk saati aşan çalışma süreleri ile daha az çalışılması gereken işler bakımından Yönetmeliğin 5. maddesinde sözü edilen günlük çalışma sürelerini aşan çalışmalar, doğrudan fazla çalışma niteliğindedir. Bu çalışmalarda haftalık kırk beş saat olan yasal sürenin aşılmamış olmasının önemi bulunmamaktadır.
Uygulamadaki Önemi
Bu tespit, alacak hesabını köklü biçimde değiştirmektedir. Örneğin haftada beş gün, günde dokuz saat çalışan bir işçi genel kural bakımından fazla çalışma yapmış sayılmazken, aynı işçi Yönetmelik kapsamındaki bir işte çalışıyorsa her gün bir buçuk saat fazla çalışma yapmış olur. Uzun bir çalışma dönemi bakımından bu fark, ciddi bir alacak miktarına karşılık gelir.
Fazla Çalışma Yasağı
Sağlık kuralları bakımından kısa çalışma süresi öngörülen işlerde, İş Kanunu’nun 41. maddesi uyarınca fazla çalışma yaptırılması kural olarak yasaktır. Ne var ki bu yasağa aykırı olarak çalıştırılan işçinin ücret alacağı ortadan kalkmaz. Yasağın ihlali, işveren bakımından ayrıca idari para cezası yaptırımını gerektirir.
Bilirkişi Raporunun Denetimi
Bu tür dosyalarda bilirkişi raporlarının, işin Yönetmelik kapsamında olup olmadığını tespit edip etmediği ve fazla çalışmayı günlük sınır üzerinden hesaplayıp hesaplamadığı mutlaka denetlenmelidir. Kırk beş saatlik genel sınır üzerinden yapılan hesaplamalar, işçinin alacağının önemli bir kısmının hesaba katılmaması sonucunu doğurur ve itiraz edilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Günde yedi buçuk saat çalışılması gereken işler hangileridir?
Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik’te sayılan, sağlık riski yüksek işlerdir.
Bu işlerde fazla çalışma nasıl belirlenir?
Yargıtay’a göre günlük yedi buçuk saati veya Yönetmelikte öngörülen daha kısa süreyi aşan çalışmalar doğrudan fazla çalışma niteliğindedir.
Haftalık 45 saat aşılmamışsa fazla mesai doğar mı?
Evet. Bu işlerde haftalık kırk beş saatlik yasal sürenin aşılmamış olmasının önemi yoktur; belirleyici olan günlük sınırdır.
Bu işlerde fazla çalışma yaptırılabilir mi?
Sağlık kuralları bakımından kısa süre öngörülen işlerde fazla çalışma kural olarak yasaktır; buna rağmen çalıştırılan işçinin ücret alacağı doğar ve işveren idari yaptırımla karşılaşabilir.
Alacak hangi sürede zamanaşımına uğrar?
Fazla çalışma ücreti alacağı beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
Sağlık Riski Taşıyan Bir İşte mi Çalışıyorsunuz?
Kısa çalışma süresi öngörülen işlerde fazla mesai hesabı günlük sınır üzerinden yapılmalıdır; alacaklarınızın doğru hesaplanması için bizimle iletişime geçebilirsiniz.