Kayıp Kaçak Bedeli ve Tüketici Hakları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kayıp kaçak bedelinin tüketiciden tahsilini hukuk devletiyle bağdaşmaz bulmuş; ancak 6719 sayılı Kanun ile bu bedellerin tarifelere yansıtılmasının yasal zemini oluşturulmuştur.
Elektrik faturalarında yer alan kayıp kaçak bedeli, uzun yıllar boyunca tüketici hukukunun en tartışmalı konularından biri olmuştur. Kurallara uyan ve tükettiği elektriğin bedelini düzenli ödeyen abonelerin, başkalarının kaçak kullanımının ve iletim kayıplarının maliyetini de ödemesi, binlerce davaya konu edilmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Yaklaşımı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2013/7-2454 E., 2014/679 K. sayılı ve 21.5.2014 tarihli kararı, elektrik abonelerinden tahsil edilen kayıp kaçak bedeli uygulamasının hukuk devletiyle bağdaşmayacağı yönündedir. Kararda ilkesel bir çerçeve çizilerek şu tespitlere yer verilmiştir:
- Elektrik enerjisinin nakli sırasında meydana gelen kayıp ile başka kişiler tarafından hırsızlanmak suretiyle kullanılan elektrik bedellerinin kurallara uyan abonelerden tahsili, hukuk devleti ve adalet düşünceleri ile bağdaşmaz.
- Elektrik kaybını önleme, hırsızlıkları engelleme ve hırsızı takip ederek bedeli ondan tahsil etme görevi bizzat enerjinin sahibi olan dağıtım şirketine aittir.
- Tüketicinin faturaya yansıtılan bedelin hangi miktarda olduğunu açıkça denetleyebilmesi ve hangi hizmet karşılığında ne bedel ödediğini bilmesi, şeffaflık ilkesinin gereğidir.
6719 Sayılı Kanun ile Gelen Değişiklik
17 Haziran 2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 6719 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile bu alandaki tartışmaya yasal bir çözüm getirilmeye çalışılmıştır. Kanunun 21. maddesi uyarınca dağıtım şirketlerinin tarifelerine esas alınacak teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedef oranlar, bu kayıpları düşürmeyi teşvik edecek şekilde Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından belirlenir. Kurulca belirlenen hedef oranları geçmemek kaydıyla bu kayıplara ilişkin maliyetler dağıtım tarifelerinde yer alır ve tüketicilere yansıtılır.
Değişikliğin Tüketiciye Etkisi
Yapılan düzenlemenin, tüketicilerce açılmış olan kayıp kaçak bedellerinin iadesi talepli davaları olumsuz etkileyeceği açıktır. Kanun değişikliği tüketici açısından değerlendirildiğinde, tüketici lehine olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte değişiklik, kayıp kaçak bedelinin sınırsız biçimde yansıtılmasına değil, Kurulca belirlenen hedef oranlarla sınırlı olarak yansıtılmasına imkân tanımaktadır.
Tüketicinin Başvurabileceği Yollar
Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun hükmünü Anayasa’ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa’nın 152. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Bunun yanında faturalara yansıtılan bedellerin Kurulca belirlenen hedef oranlarla uyumlu olup olmadığı ve faturanın şeffaflık ilkesine uygun düzenlenip düzenlenmediği de denetlenebilir. Fatura itirazlarında parasal sınırlar dahilinde tüketici hakem heyetine, bu sınırları aşan uyuşmazlıklarda ise tüketici mahkemesine başvurulabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kayıp kaçak bedeli nedir?
Elektriğin iletimi sırasında oluşan teknik kayıplar ile hırsızlık gibi teknik olmayan kayıplara ilişkin maliyetin tarifeler yoluyla tüketicilere yansıtılmasıdır.
Yargıtay bu konuda nasıl bir karar vermişti?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2013/7-2454 E., 2014/679 K. sayılı kararı, başkalarınca kaçak kullanılan elektriğin bedelinin kurallara uyan abonelerden tahsilinin hukuk devleti ve adalet düşüncesiyle bağdaşmadığını belirtmişti.
6719 sayılı Kanun ne değiştirdi?
Bu Kanun, Kurulca belirlenen hedef oranları geçmemek kaydıyla teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin maliyetlerin dağıtım tarifelerinde yer alacağını ve tüketicilere yansıtılacağını açıkça düzenlemiştir.
Kanun değişikliği tüketicinin lehine midir?
Değişiklik, kayıp kaçak bedelinin iadesi talepli davaları olumsuz etkilediğinden tüketici açısından lehe değildir.
Mahkeme kanunun Anayasa’ya aykırılığını ileri sürebilir mi?
Bir davaya bakan mahkeme, uygulanacak kanun hükmünü Anayasa’ya aykırı görürse veya taraflarca ileri sürülen aykırılık iddiasını ciddi bulursa, Anayasa’nın 152. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine başvurabilir.
Elektrik Faturanızdaki Bedellere İtiraz mı Etmek İstiyorsunuz?
Faturalara yansıtılan bedellerin hukuka uygunluğu güncel mevzuat ve içtihada göre değerlendirilmelidir; tüketici hakem heyeti ve dava yollarını birlikte değerlendirelim.