Toplu İş Sözleşmesindeki İş Kanunu Atfı ve Uçucu Personel
Havayolu firmasıyla sendika arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinde İş Kanunu’na yapılan atıf, kanunun kapsamı dışında kalan pilot ve kabin memurlarına iş güvencesi ve kıdem tazminatı gibi korumaların kapısını aralar.
Havayolu çalışanlarının İş Kanunu kapsamı dışında bırakılması, uçucu personelin korunması bakımından önemli bir boşluk yaratmıştır. Ancak bu boşluk, sendikal örgütlenme yoluyla akdedilen toplu iş sözleşmeleri vasıtasıyla büyük ölçüde telafi edilebilmektedir. Uygulamada en mühim mesele, toplu iş sözleşmesinde İş Kanunu’na yapılan atfın kapsamı ve sonuçlarıdır.
Atıf Hükmünün Mahiyeti
Havayolu firması ile yetkili sendika arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinde, fesih ve işçilik alacakları bakımından 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kararlaştırılabilir. Bu düzenleme, kanunun kendiliğinden uygulanmadığı bir alanda tarafların iradesiyle İş Kanunu’nun koruyucu hükümlerini devreye sokar. Böylece toplu iş sözleşmesinin kapsamındaki pilot ve kabin memurları, iş güvencesi, işe iade ve kıdem tazminatı gibi korumalardan istifade edebilir.
Atfın Kapsamının Tespiti
Her atıf hükmü aynı genişlikte değildir. Bazı sözleşmeler İş Kanunu’nun tamamına atıf yaparken, bazıları yalnızca fesih hükümlerine ya da belirli alacak kalemlerine atıfla yetinir. Bu sebeple uyuşmazlık hâlinde atıf hükmünün lafzı, sözleşmenin sistematiği ve tarafların iradesi birlikte değerlendirilmelidir. Zira kıdem tazminatına atıf yapılmış fakat işe iadeye yapılmamış bir sözleşmede, çalışanın talepleri buna göre şekillenecektir.
Hangi Dönemin Sözleşmesi Uygulanır
Toplu iş sözleşmeleri belirli sürelerle akdedilir ve her dönemde hükümleri değişebilir. Uyuşmazlığa uygulanacak sözleşme, kural olarak fesih tarihinde yürürlükte bulunan veya ilgili alacağın doğduğu dönemi kapsayan sözleşmedir. Uygulamada önceki dönem sözleşmesinde yer alan bir hakkın sonraki dönemde kaldırıldığı da görülmektedir. Bu itibarla dava hazırlığında ilgili döneme ait sözleşme metninin eksiksiz temini zaruridir.
Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma Şartları
Toplu iş sözleşmesinden yararlanma, kural olarak imza tarihinde taraf sendikaya üye olmaya veya sonradan üye olmaya bağlıdır. Sendika üyesi olmayan çalışanlar ise dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmeden yararlanabilir. Bu şartların gerçekleşip gerçekleşmediği, çalışanın uyuşmazlıkta İş Kanunu korumasından faydalanıp faydalanamayacağını doğrudan belirler.
Netice
Toplu iş sözleşmesindeki İş Kanunu atfı, hava iş hukukunda çalışan lehine en güçlü güvencelerden biridir. Ne var ki bu güvencenin işlevsel olabilmesi, atfın kapsamının, uygulanacak dönemin ve yararlanma şartlarının titizlikle tetkik edilmesine bağlıdır. Bu tetkik yapılmadan açılan davalarda yanlış hukuki dayanağa istinat edilmesi, hak kaybına yol açabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Toplu iş sözleşmesi İş Kanunu’nu uçucu personele uygulanır hâle getirebilir mi?
Evet. Toplu iş sözleşmesinde fesih ve işçilik alacakları bakımından İş Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kararlaştırılmışsa, bu hükümler sözleşmenin kapsamı ölçüsünde uçucu personele de uygulanır.
Sendika üyesi olmayan çalışan bu haktan yararlanabilir mi?
Toplu iş sözleşmesinden yararlanma kural olarak sendika üyeliğine veya dayanışma aidatı ödenmesine bağlıdır; somut durum sözleşme ve mevzuat birlikte değerlendirilerek tespit edilmelidir.
Toplu iş sözleşmesinin süresi bittiğinde haklar ne olur?
Uyuşmazlığa hangi dönemin toplu iş sözleşmesinin uygulanacağı, fesih tarihi esas alınarak belirlenir; bu sebeple ilgili döneme ait sözleşme metninin temin edilmesi gerekir.
Toplu iş sözleşmesi hizmet sözleşmesinden daha mı üstündür?
Toplu iş sözleşmesi hükümleri, kapsamındaki hizmet sözleşmeleri bakımından emredici etkiye sahiptir; ancak hizmet sözleşmesinde çalışan lehine daha iyi şartlar varsa bunlar korunur.
Toplu iş sözleşmesi metnine nasıl ulaşılır?
Sözleşme metni sendikadan, işverenden veya dava sürecinde mahkeme marifetiyle ilgili kurumlardan celp edilerek temin edilebilir.
Toplu İş Sözleşmeniz Size Hangi Hakları Tanıyor?
Toplu iş sözleşmesindeki tek bir atıf hükmü, işe iade ve kıdem tazminatı hakkınızın varlığını tayin edebilir; sözleşmenizin ilgili maddelerini birlikte tetkik edelim.