Fesih Hakkının Kötüye Kullanılması ve Havayolu Çalışanı

İş Kanunu’na tabi olmayan havayolu çalışanlarının en büyük dezavantajı, iş güvencesi hükümlerinden ve dolayısıyla işe iade imkânından yararlanamamalarıdır. Bu durumda işverenin geçerli bir sebep göstermeksizin sözleşmeyi feshetmesi mümkün görünse de, bu serbesti mutlak değildir. Türk Borçlar Kanunu, fesih hakkının kötüye kullanılmasını ayrı bir tazminat yaptırımına bağlamıştır.

Kanuni Düzenleme

Türk Borçlar Kanunu’nun 434. maddesi uyarınca, fesih hakkının kötüye kullanıldığı durumlarda işveren, işçiye fesih bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu hüküm, eski Borçlar Kanunu döneminde bulunmayan ve havayolu çalışanları bakımından 6098 sayılı Kanun ile getirilen en önemli güvencelerden biri olarak telakki edilmektedir.

Kötüye Kullanmanın Görünüm Biçimleri

• Çalışanın işçilik alacaklarını talep etmesi veya şikâyette bulunması sebebiyle yapılan fesih,
• Sendikal faaliyete katılım veya sendika üyeliği sebebiyle yapılan fesih,
• Kıdem tazminatına hak kazanılmasına kısa süre kala yapılan fesih,
• Gerçek sebebi gizlemek amacıyla gösterilen ve gerçeği yansıtmayan gerekçeler,
• Emniyet ihlallerini raporlayan çalışana yönelik misilleme niteliğindeki fesih.

İhbar Hakkıyla İlişkisi

Kötüye kullanma tazminatı, fesih bildirim sürelerine uyulmamasından doğan haklardan ayrı ve bağımsızdır. İşveren bildirim süresine uymuş olsa dahi feshi kötü niyetle yapmışsa bu tazminat doğar. Bildirim süresine uyulmamışsa, çalışan her iki talebi birlikte ileri sürebilir. Bunun yanında haklı sebep olmaksızın derhâl yapılan fesihlerde, Kanun hâkime bütün durum ve koşulları göz önünde tutarak ayrıca tazminata hükmetme imkânı da tanımaktadır.

İspat Meselesi

Kural olarak feshin kötüye kullanıldığını ispat yükü çalışana aittir. Ne var ki işverenin ileri sürdüğü gerekçenin gerçeği yansıtmadığının ortaya konulması, gerçek sebebin başka olduğuna dair kuvvetli bir karine teşkil eder. Fesih tarihinin çalışanın bir hak talebiyle zamanlamasının örtüşmesi, aynı dönemde benzer durumdaki diğer çalışanlara farklı muamele yapılması gibi olgular bu ispatta belirleyici rol oynar.

Netice

İşe iade imkânı bulunmayan havayolu çalışanları bakımından fesih hakkının kötüye kullanılmasına bağlanan tazminat, keyfi fesihlere karşı başlıca hukuki güvencedir. Feshin gerçek sebebinin ortaya konulması için fesih öncesi ve sonrası yazışmaların, uçuş kayıtlarının ve tanık bilgilerinin muhafazası, tazminat talebinin başarısında belirleyicidir.