Havayolu Çalışanlarında Mobbing ve Yıldırma Politikası

Hava iş hukuku alanında en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, havayolu firmalarının çalışanlarını sözleşmeyi bizzat feshetmek yerine istifaya yöneltmek amacıyla uyguladığı yıldırma politikalarıdır. Uzun süreli ücretsiz izinler, keyfi uçuş programları, firma içinde ihdas edilen ölçütlerle oluşturulan baskı ve tekrarlanan disiplin soruşturmaları bu politikanın başlıca araçlarıdır. Bu uygulamalar, çoğu zaman çalışanın işçilik haklarından mahrum bırakılmasıyla neticelenir.

Mobbingin Hukuki Dayanağı

Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi, işverene hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek, işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamak, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almak borcunu yüklemektedir. Bu hüküm, İş Kanunu’na tabi olmayan havayolu çalışanları bakımından da doğrudan uygulanır. Ayrıca Anayasa’nın çalışma hakkını ve adil ücret hakkını güvence altına alan hükümleri de bu korumanın anayasal temelini teşkil eder.

Havacılık Sektörüne Özgü Yıldırma Araçları

• Uzun süreli ve gerekçesiz ücretsiz izne çıkarma,
• Uçuş programlarında sistematik olarak aleyhe düzenleme yapılması veya uçuştan uzaklaştırma,
• Firma içi dil ve yeterlilik sınavları gibi ölçütlerin seçici biçimde uygulanması,
• Sağlık raporu kullanımı gibi meşru haklar sebebiyle disiplin soruşturması açılması,
• Çalışana savunma metninin amirlerce dikte ettirilmesi.

Bu davranışların mobbing teşkil edebilmesi için sistematik, süreklilik arz eden ve çalışanı yıldırmaya yönelik bir mahiyet taşıması gerekir. Tek seferlik bir haksızlık, kural olarak mobbing olarak telakki edilmez.

İspat Meselesi

Mobbing iddialarında en zorlu safha ispattır. Yargıtay, bu tür davalarda kesin ispat yerine yaklaşık ispatı yeterli görmekte, yani olayların bütünü değerlendirildiğinde mobbingin varlığına dair kuvvetli bir kanaat oluşmasını aramaktadır. Bu sebeple çalışanın yazışmaları, uçuş programlarını, izin kayıtlarını, sağlık raporlarını ve tanıkların iletişim bilgilerini daha süreç devam ederken muhafaza etmesi büyük önem taşır.

Çalışanın Başvurabileceği Yollar

Mobbinge maruz kalan havayolu çalışanı, şartları mevcutsa hizmet sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir. Bu durumda baskı altında yapılmış görünen bir istifa dahi, gerçekte işveren davranışına dayalı haklı fesih olarak nitelendirilebilir. Bunun yanında kişilik haklarına saldırı sebebiyle manevi tazminat ve uğranılan zararın giderilmesi talep edilebilir. Kanaatimizce bireysel dava yolları ile sendikal başvuruların birlikte işletilmesi, hakkaniyetli bir neticeye ulaşmayı kolaylaştırmaktadır.

Netice

Havayolu firmalarının mevzuattaki boşluktan istifade ederek uyguladığı yıldırma politikaları, mevcut koruma yolları sonuna kadar kullanıldığında bertaraf edilebilmektedir. Bunun için sürecin erken safhasında delillerin toplanması ve atılacak her adımın, özellikle istifa veya fesih bildiriminin, hukuki sonuçları önceden hesaplanarak planlanması zaruridir.