Uçucu Personelin Sigortalılık Süresini Doldurarak Fesih Hakkı

Ülkemizdeki havacılık sektöründe kabin memuru veya pilot olan uçucu personelin hangi kanuna tabi olduğu, işçilik alacaklarının belirlenmesinde ilk çözülmesi gereken meseledir. Önce havayolu firması ile havacılık sendikası arasında toplu iş sözleşmesi olup olmadığına bakılmalı; şayet sözleşmede İş Kanunu’nun uygulanacağına dair hüküm varsa İş Kanunu uygulanmalıdır. Bu yönde bir hüküm bulunmayan firmalarda ise Borçlar Kanunu hükümleri uygulanacak ve dava iş mahkemesinde değil, asliye hukuk mahkemesinde görülecektir.

Sigortalılık Şartları

İş hukukunda çalışanlar, yaş dışındaki emeklilik şartlarını doldurduklarında iş sözleşmelerini feshederek kıdem tazminatı talep edebilmektedir. Burada ilk sigorta girişinin 08.09.1999 tarihinden önce mi yoksa sonra mı yapıldığı önemlidir. Bu tarihten önce sigorta girişi yapılmışsa 15 yıl ve 3600 gün; sonrasında yapılmışsa 25 yıl ve 4500 gün koşulu aranmaktadır.

Borçlar Kanunu’na Tabi Personel Bakımından Yargıtay Kararı

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 2018/3981 E., 2020/717 K. sayılı ve 30.01.2020 tarihli ilamına konu olayda, davacı kabin memuru 2000 yılında işe başlamış, 2015 yılında 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme süresini tamamladığından yaşlılık aylığı almak için yaşını bekleyeceğini noter kanalıyla bildirerek iş sözleşmesini feshetmiş ve tazminat talep etmiştir. Davalı havayolu firması ise ortada haklı fesih değil, bir istifa bulunduğunu ve İş Kanunu hükümlerinin uygulanamayacağını savunmuştur.

İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetmiştir. Yargıtay ise davacının sözleşmesini haklı olarak feshettiğini belirterek; İş Kanunu’nun 4. maddesindeki açık hüküm nedeniyle İş Kanunu’nda düzenlenen tazminatların istenemeyeceğini, ancak taraflar arasında Borçlar Kanunu’nda düzenlenen bir hizmet sözleşmesi bulunduğundan bu kanunun ilgili hükümlerine dayanılarak makul bir tazminat talebinde bulunulabileceğini kabul etmiş ve kararı bozmuştur.

Kararın Önemi

Bu ilamın en önemli neticesi, İş Kanunu’na tabi olmayan kabin memurları ve pilotların da yasada öngörülen sigortalılık ve prim ödeme süresini tamamlamaları hâlinde sözleşmelerini haklı nedenle feshedebileceklerini kabul etmesidir. İşveren de bu nedenle feshe itiraz edemeyecektir.

Makul Tazminat İfadesinin Muğlaklığı

Buradaki sıkıntı, “makul bir tazminat” ifadesinin muğlaklığından kaynaklanmaktadır. İş Kanunu’na tabi çalışanlar için kıdem tazminatı hesaplanabilir bir bakiyedir. Oysa Borçlar Kanunu’na tabi personel bakımından takdir yetkisi mahkemeye tanınmıştır. Personele makul gelen miktar mahkemece yüksek bulunursa, bunun altında bir miktara hükmedilebilecek ve reddedilen kısım üzerinden karşı tarafa vekâlet ücreti ödenmesine karar verilebilecektir. Bu nedenle talebin emsal kararlar gözetilerek dikkatle belirlenmesi gerekir.

Yine de bu içtihat, pek çok ihtilafa emsal olabilecek niteliği haiz olup, sigortalılık ve prim ödeme süresini tamamlamış havayolu çalışanlarının Borçlar Kanunu temelinde tazminat alabilmelerini mümkün kılmıştır.